ArmeniaNow.com - Independent Journalism From Today's Armenia
March 26, 2004




Հանդիպում քարանձավում. այց մի ընտանիքի լճափին գտնվող տուն


Երևանյան լճի ափամերձ տարածքով արագ քայլում են երեք կին: Նրանց մազերից կախված ջրի կաթիլները շողշողում են գարնանային արևի տակ: Չնայած դեռ մարտի սկիզբն է, նրանք ամառային հագուստներով են, որոնք գրեթե ամբողջովին թաց են:

Իմ տունն իմ … քարանձավն է

Մեծ դժվարությամբ քարշ են տալիս մի հնամաշ ճամպրուկ թաց ու գորշ շորերի պարունակությամբ:

«Լողանալուց ենք գալիս, համ էլ մի քիչ լվացք արեցինք», ասում է նրանցից տարիքովը՝ ձեռքով ցույց տալով լճի մյուս ափին
երևացող խողովակը, որից ջուր է դուրս ցայտում:

Քայլերն ուղղում են հոսանքով վեր՝ դեպի նախապատմական ժամանակներից պահպանված քարանձավների շարքը:

18 ընտանիքներ են ապաստանում այդ քարանձավներում, և նրանց թվում են 50-ամյա Ռոզա Սարգսյանը և նրա երկու աղջիկները:

«Համեցեք ներս, մենք հյուրեր հաճախ ենք ունենում», սրտաբաց տանտիրուհու նման հրավիրում է Ռոզան իրենց կացարանը:

Խոսակցության ձայներից մուտքը փակող վարագույր-դռնից գլուխը դուրս է հանում մի տղամարդ. Ռոզայի ամուսինն է՝ Ռաֆիկ Կարապետյանը:

Ռաֆիկը նույնպես 50 տարեկան է, նրա հագուստը մաշված է մյուսների հագուստի նման: Նա սառը, դատարկ հայացքով նայում է, թե ինչպես է Ռոզան շորերը հատ-հատ հանում ճամպրուկից, թափ տալիս և ուղղելով փռում երկաթյա ձողերին չորանալու: Շրջապատը լցվում է օճառի տհաճ բուրմունքով:

Ձկնորսուհի Էլինան

«Էս կյանքում այլևս ոչ մի բանի չեմ հավատում, անգամ իմ աստծուն: Տեսեք ինչ դաժան կյանքով ենք ապրում», ասում է ընտանիքի մայրը:

Մեկ տարի առաջ նրանք դեռ բնակարան ունեին Նորքի երկրորդ զանգվածում: Սակայն ավտովթարում նրանց որդին լուրջ վնասվածքներ է ստանում, իսկ նրա կինը և երկու երեխաները զոհվում են: Վաճառում են բնակարանը որդու բուժման համար, սակայն նա նույնպես մահանում է:

Մի որոշ ժամանակ ամիսը 10000 դրամով տուն են վարձում կինո-«Ռոսիայի» մոտ:

Երեք ամիս անց Ռաֆիկին աշխատանք են առաջարկում Ղարաբաղում: Ընտանիքով գնում են, բայց չեն կարողանում հարմարվել այնտեղի պայմաններին: Հետ են վերադառնում ու բնակություն հաստատում բաց երկնքի տակ:

«Այս տեղի մասին գիտեր փեսաս, - ասում է Ռոզան: - Նա այս թաղերում է մեծացել և հաճախ եկել է ձուկ բռնելու: Մենք էլ որոշեցինք այստեղ ապրել»:

Ներս մտնելու համար հարկավոր է վեր մագլցել քարե աստիճաններով: Կացարանի մի անկյունից դուրս է գալիս վառարանի ծխնելույզը: Քարանձավի ներսի պատերը ձմռանը ծխից պատվել են մրով:

«Բախտներս բերեց, որ ձմեռը տաք էր: Փողոցներից հավաքում էինք փայտի կտորներ, կապրոնի շշեր ու դրանով յոլա գնում: Հաճախ կրակը ուղղակի դրսում էինք վառում», ասում է Ռաֆիկը:

Մինչ ծնողները պատմում են իրենց ապրուստից, աղջիկներն աղմուկով ձուկ են բռնում: 24-ամյա Իդան, որն ընդամենը մեկ ամիս առաջ է կորցրել հղիության յոթերորդ ամսում գտնվող երեխային, նետվում է սառը ջուրն ու ձկներ բռնում քարերի տակից:

«Այս լճից ինչ ասես չեմ հանել՝ ավտոմատ, մին: Բայց այստեղ լողանալը վտանգավոր է, ոտքով գնում նաբերեժնիում ենք լողանում», ասում է Իդան:

Քույրը՝ 22-ամյա Էլինան, ձկներին մեծից փոքր տեսակավորում է «Ապարան» խմելու ջրի տարաներում:

Մեծ ձկներին ուտում են, փոքրերին՝ կերակրում

«Մեծերին ուտում ենք միանգամից, փոքրերին մի քիչ մեծացնում` նոր», ասում է նա:

Նրանց հիմնական սնունդը ձուկն է, որը նրանց բնակավայրի առավելությունն է:

Ռոզան ասում է, որ լինում է օրերով սոված են մնում, բայց մեկ էլ պատահում են ձկնորսեր են գալիս կամ շրջակա բնակավայրերից երեխաներ և ուտելու բան բերում:

Կողքի քարանձավները դատարկ են, չնայած պարզորոշ երևում է, որ բնակիչ են ունեցել: Ռաֆիկն ասում է, որ շատերը գնացել են ուրիշ տեղ: Մյուսներն էլ սովորաբար մի տաս օրով գնում են, հետո նորից հետ գալիս:

«Բայց մեկ է, ոչ մեկի հետ հարևանություն չենք անում, ապրում ենք մենք մեզ համար», հպարտանում է Ռոզան:

Քարանձավի մի անկյունում ռադիո կա, որով հաղորդակցվում են արտաքին աշխարհի հետ: Իշխանությունների մասին չարացած արտահայտություններով են խոսում:

Մոր և աղջիկների ձեռքերի եղունգները լաքապատած են, մազերը` ներկած: Մայրն ասում է, որ աղջիկներին ոչնչից հետ չի պահում ու նաև փող է տալիս իրենց հետաքրքրությունների վրա ծախսելու համար:

Երկու ամիս է, ինչ ծանոթներից մեկը Ռաֆիկին դասավորել է աղբատար մեքենայի վրա աշխատելու: Մեկ ամսվա համար ստացել է 45000 դրամ աշխատավարձ: Բայց ձախորդությունն ասես հետապնդում է նրանց:

Կինը գանգատվելով ասում է. «Իրա հոր արևին հազիվ գնաց աշխատեց, էն էլ «կռանը» տվել է մատները ջարդել: Բայց վաղվանից նորից պիտի գնա, ուրիշ ճար չունենք»:

Ռաֆիկն աշխատանքի է գնում առավոտյան 5-6-ին, վերադառնում է երեկոյան 8-9-ին: Նրան սպասում են անհամբերությամբ, որովհետև գիտեն, որ հետը ուտելու մի բան կբերի:

Զրույցի ընթացքում հանկած հիշում են իրենց երրորդ աղջկա՝ Անժելայի մասին, որն ամուսնացել է փետրվարին: Իրականում նրան փախցրել են:

Ռաֆիկը («կռանի» տակ մնացած ձեռքով) և Ռոզան

«Աղջկաս, ճիշտ ա, փախցրին, բայց հետո խնամականչ արեցինք` հենց այստեղ, Տրնդեզի օրը: Գետնի վրա շորեր փռեցինք ու գցեցինք սեղանները: Մի քանի ոսկի ատամ ունեի, վաճառեցի, որպեսզի կարողանայինք մարդավարի հյուրասիրել: Աղջկաս չթողեցի ամաչեր», պատմում է Ռոզան:

Ցույց են տալիս խարույկի տեղը, որի վրայով այդ օրը ցատկել են բոլորը: Ասում են, որ իրենք ոչ մեկից չեն ամաչում, իրենց տունն էլ սա է:

«Խի՞ ենք ամաչում, ով որ մեզ վրա ծիծաղի, թող ինքը մեր օրն ընկնի», ասում է Ռոզան:

Ամուսինները տարիներ շարունակ աշխատել են Երևանի էլեկտրալամպերի գործարանում: Սակայն այսօր Ռաֆիկից բացի ոչ մեկը չի մտածում որևէ աշխատանք գտնելու մասին: Նրանց չի հուզում անգամ բաց երկնքի տակ ապրելու խնդիրը: Իսկ Ռոզան մտածում է, որ եթե աղջիկը նորից հղիանա, գուցե մարդիկ խղճահարվեն ու մի փոքր բնակարան տան: Նրա կարծիքով պետությունը պարտավոր է հոգ տանել իրենց նմանների մասին:

Հեռվում մեքենա է կանգնում: Բոլորը հառում են հայացքները մեքենային: ՈՒզում են տեսնել, թե ովքեր են:

«Կարող ա Կարմիր խաչից են, ասել են, որ մեզ օգնություն են բերելու», ասում է Ռոզան:

Իդան խորտակում է մոր երազները` ասելով, որ պատահական մարդիկ են:

Աղջիկները ճարպկորեն ներս ու դուրս են անում քարանձավում ու ցույց են տալիս, թե ով որտեղ է քնում:

Լվացքի օր լճում

«Մեր ճաշասենյակն էլ է, ննջարան էլ, խոհանոցն էլ, ամեն ինչը: Բայց դոշակ, վերմակ, բարձ, նման բաներ չունենք», բացատրում է Էլինան:

Իդան ասում է, որ ամուսնու հետ, որը հիմա չգիտե, թե որտեղ է, վառարանի կողքին էին քնում: Իսկ եթե պետք էր լինում, որ մենակ մնան, ծնողներն ու քույրը գնում էին զբոսնելու. ամբողջ լճափը նրանց տրամադրության տակ է:

Ռոզան ասում է, որ իրենց հաճախ են նկարահանում տարբեր հեռուստաընկերություններ: Հետո ցույց են տալիս հեռուստատեությամբ, մարդիկ էլ, իմանալով իրենց տեղը, գալիս են տեսնելու «քարանձավի բնակիչներին», և այն էլ ոչ դատարկ ձեռքով:

«Առավոտյան ձուկ ենք կերել, երեկոյան` խեցգետին: Աստված մեծ է, հասնում է, չի թողնում սովամահ լինենք», ասում է նա, թեև չի հավատում աստծուն:

Հյուրերին ճանապարհում են առանց դուռը բացելու և փակելու, պարզապես ձեռքով են անում ու ասում. «Էլի եկեք, մեր դռները միշտ բաց են»:


According to Agnes
 

  Inside
 

Mother of the Motherland: Armenia's inclination to Russia strengthens while neighbors lean westward

Full story

 
 

Trouble at Home: “Month of Women” no guarantee against domestic violence

Full story

 
 


 


The Week in seven days

 
 


The Arts in seven days

 

  Photo of the week
  Click here to enlarge.
Click on the photo above to enlarge.
 
 
 
 

Sex for a Song? Culture Clash?

Muslim women make their way past an Opera Square billboard that advertises "Viagra", a Russian pop trio of women whose music is less interesting than their lingerie-clad performances. Just another day in Yerevan.

 

 



Copyright ArmeniaNow.com 2002-2017. All rights reserved.

The contents of this website cannot be copied, either wholly or partially, reproduced, transferred, loaded, published or distributed in any way without the prior written consent of ArmeniaNow.com.