ArmeniaNow.com - Independent Journalism From Today's Armenia
March 19, 2004




Նուրի-նուրի. տիկնիկների ճակատագիրը և նրանց պատրաստման արվեստը


Ամեն շաբաթ առավոտյան Աշոտ Խալաթյանն ուսին է գցում երջանկություն բերող տիկնիկներով լի պայուսակը և ուղղվում վերնիսաժ:

Երջանկության ավանդույթ

Տիկնիկները պատրաստված են Հայաստանի դեռ հեթանոսական ժամանակներից եկող ավանդույթներով: Մի մասը սև մորուք ունի, մյուսները կրում են ավանդական զարդանախշերով գլխարկներ:

Դրանք նուրի-նուրիներն են՝ գունագեղ գործված տիկնիկներ, որոնք, ինչպես շատերն են հավատում, երջանկություն են բերում:

Նուրի-նուրի նշանակում է անձրևի հարս: Հին ժամանակներում այս տիկնիկներն օգտագործվել են տապ օրերին և երաշտի ժամանակ երկնքից անձրև ուզելու համար: Դրանք նաև խորհրդանշել են առատությունն ու պտղաբերությունը:

Տիկնիկները գործում է Աշոտի կինը՝ Մարիամը: Վերջին 10 տարվա ընթացքում՝ հատը 5-25 դոլարով վաճառվելով, դրանք եկամուտ և երջանկություն են ապահովել Աշոտին ու Մարիամին:

Նրանք միակը չեն, որ զբաղվում են նուրի-նուրիների վաճառքով: Այսօր արդեն, ի տարբերություն խորհրդային տարիների, շատ տիկնիկագործներ կան, որոնք վերնիսաժում ու արվեստի սրահներում ներկայացնում են իրենց նուրի-նուրիները՝ կարմրաթուշ, մետաղադրամները ճակատին, ուրախ, տխուր, մեծ-մեծ աչքերով ու երկար հյուսերով:

Սակայն Մարիամի տիկնիկները տարբերվում են իրենց կոկիկ գործվածքով, գույներով ու դեմքի արտահայտությամբ:

Մարիամը փոքրիկ դազգահի վրա հիմնաթելով հիմքն է գցում, որի վրա էլ գունագեղ բրդյա թելերով սկսում է գործել տիկնիկների հիմքը՝ մարմինը և հագուստը: Պատրաստի կարպետ-արտաքինը տիկնիկագործը լցնում է մաքուր բամբակով, և տիկնիկը ձեռք է բերում արդեն իր հիմնական ուռուցիկ տեսքը: Վերջում ամենապատասխանատու պահն է՝ դեմքի ասեղանգործումը և մազերի ու մորուքի տեղադրումը, որը նույնպես կատարվում է բրդյա թելերով: Բացի այս Մարիամն իր տիկնիկներին կաշվե տրեխներ է հագցնում, իսկ կանանց գոտկատեղից նաև կախվում են կավե փոքրիկ կուժերը, և նուրիները պատրաստ են:

«Աղջիկս նոր էր ծնվել, և առաջին տիկնիկը պատրաստեցի նրա համար՝ կտորից, - պատմում է Մարիամը: - Այդ ժամանակ մտքովս էլ չէր անցնում, որ նուրի-նուրիներն իմ կյանքի անբաժանելի մասն են դառնալու: Վերնիսաժում հայտնված առաջին տիկնիկն իմ աշխատանքն էր, որը կատարելագործվել է ժամանակի հետ ու արտացոլում էր հայկական կարպետագործության նրբություններն ու ազգային ավանդույթները»:

Մարիամի հավաստմամբ նուրի-նուրիները գալիս են հեթանոսական ժամանակներից և կապված են Վարդավառի հետ, որը ջրի պաշտանմունքը խորհրդանշող հին հեթանոսական տոն է: Այս ծիսական տոնի հիմնական բաղադրիչը ջուրն է, որը մարդիկ ավանդույթի համաձայն ցողում են իրար վրա՝ ի նշան պտղաբերության և հաջողության:

Մարիամը կարում է, Աշոտը վաճառում է

«Վարդավառին այս տիկնիկները ծիսական նշանակություն են ունեցել և խորհրդանշել են նոր կյանքը, ջուրը, պտղաբերությունը», ասում է Մարիամը:

Ավանդույթը՝ ավանդույթ, սակայն մինչև այսօր էլ խորհրդավոր հավատը նուրիների նկատմամբ շարունակում է ապրել շատերի մեջ, և նրանք գնում են այդ տիկնիկները՝ խորապես հավատալով, որ դրանք երջանկություն ու հաջողություն կբերեն իրենց ու իրենց մտերիմներին:

«Այս տարիների ընթացքում շատերն են մոտեցել ու շնորհակալություն հայտնել երջանկության համար, որն իրենց պարգևել է կնոջս գործած նուրի-նուրին, - պատմում է Աշոտը: - Մեկը մեզ մոտից տիկնիկ էր գնել ու նվիրել էր Ամերիկայում բնակվող իր հարազատներին, որոնք 10 տարուց ավելի երեխա չէին ունենում: Նուրի-նուրին երջանկություն էր բերել նրանց, ու նրանք երկվորյակներ են ունեցել: Ընդ որում աղջկան կնոջս պատվին անվանել են Մարիամ: Մարիամ անունը գրված է եղել տիկնիկի կողքին: Մեկ ուրիշն ամուսնացել է, մյուսի հաջողությունը միանգամից բացվել է»:

Նման պատմությունները քաջալերում են Մարիամին, որը մեկ տիկնիկը պատրաստում է 10 ժամում:

«Ես մեծ հաճույքով եմ աշխատում ու կարծում եմ, որ տրամադրությունը փոխանցվում է տիկնիկներին, - ասում է Մարիամը: - Շատ եմ ուրախանում, երբ ասում են, որ իմ տիկնիկներն իրենց երջանկություն կամ հաջողություն են բերել: Սակայն, կարծում եմ, որ հաջողությունը գալիս է նաև մարդու ներքին հավատից»:

Մարիամը, որը սկսել է կարպետ գործել 25 տարի առաջ, ասում է, որ ձեռքի աշխատանքին զուգահեռ անընդհատ ծանոթանում է հայկական ազգային ավանդույթների նրբություններին ու զարդանախշերին: Վարպետի հավաստմամբ նուրի-նուրիների գոգնոցները, հին դարերի կանանց գոգնոցների նման, նախշերով մի ամբողջ տոհմի պատմություն են պատմում և ունեն իրենց խորհուրդը:

Նախկինում Սունդուկյանի անվան թատրոնի ռեժիսոր, այսօր տիկնիկների վաճառքով զբաղվող Աշոտը հերթով փայտե ցուցատախտակին է շարում տիկնիկները՝ ուրախ ու տխուր, գույներով ու նախշերով հագեցած, և սկսվում է օրը վերնիսաժում:

Տիկնիկագործը

«Իմ մասնագիտությունն օգնում է ինձ
մարդկանց հետ շփվել և ներկայացնել
կնոջս ձեռքի աշխատանքները, -
ասում է Աշոտը, որը նուրի-նուրիի
նման մորուք ունի: - Սակայն
ամենահաճելին այն մարդկանց
երջանիկ դեմքերն են, որոնք
վերադառնում ու շնորհակալություն
են հայտնում տիկնիկների բերած
երջանկության ու հաջողության
համար»:

Մարիամն ասում, որ տարիների
ընթացքում հազարավոր տիկնիկներ է
պատրաստել, որոնք ապրում են
աշխարհի տարբեր ծայրերում: Եվ
մարդկանց նման նրանցից
յուրաքանչյուրն ունի իր
ճակատագիրը, իր երկար կամ կարճ
կյանքը:

«Մի տղա տիկնիկ ունեինք, որի կանանց անընդհատ տանում էին, ինքը մնում էր մենակ, ու ամեն անգամ, երբ ամուսինս պայուսակից հանում էր տխուր արտահայտությունը երեսին այդ տիկնիկին, սիրտս կանգնում էր: Ես էլ բարկացա ու նրա համար միանգամից 3 կին գործեցի, բայց մի օր նրան էլ տարան, - ասում է Մարիամը: - Առհասարակ, չգիտես, թե ում կհավանեն, ում՝ ոչ: Մի տիկնիկ էի գործել, այնքան տգեղ էր ստացվել, նման էր մեր դերասան Մհեր Մկրտչյանին, ես մտածեցի՝ չեն հավանի, բայց սխալվում էի: Տիկնիկների աշխարհում, ինչպես և կյանքում, ամեն ինչ անկանխատեսելի է»:

Իսկ երբեմն էլ այդ աշխարհը, Աշոտի և Մարիամի հավաստմամբ, իրական աշխարհի արտացոլումն է...

«Մի անգամ տուն վերադարձա միայն տղա տիկնիկներով, այդ օրը, չգիտես ինչու, բոլոր աղջիկներին գնել էին, - ասում է Աշոտը: - Մարիամն էլ սկսեց ծիծաղալ ու ասաց՝ ոնց որ Հայաստանի կյանքը լինի. աղջիկները փող են աշխատում, տղամարդիկ տուն են վերադառնում ձեռնունայն»:


According to Agnes
 

  Inside
 

At Risk: Sanctions in Georgia reveal Armenia's regional vulnerability

Full story

 
 

Medicine on the Go: Villagers get treatment delivered to their door

Full story

 
 


 


The Week in seven days

 
 


The Arts in seven days

 

  Photo of the week
  Click here to enlarge.
Click on the photo above to enlarge.
 
 
 
 

Fire and Rain and a Rain of Fire

Georgian President Mikael Saakhasvili braved rain for a visit to the Genocide Memorial in Yerevan last Saturday. The next day, his motorcade was fired upon as he tried to enter Ajaria, a contentiously contested autonomous republic on Georgia's Black Sea coast.

 

 



Copyright ArmeniaNow.com 2002-2017. All rights reserved.

The contents of this website cannot be copied, either wholly or partially, reproduced, transferred, loaded, published or distributed in any way without the prior written consent of ArmeniaNow.com.