ArmeniaNow.com - Independent Journalism From Today's Armenia
July 16, 2004




Վերջին կանգառ. Հայաստանի ամենահարավային գյուղն իրեն մեկուսացած է զգում

Իրանին սահմանամերձ վերջին հայկական գյուղը` Նյուվադին, թաղված է Արաքս գետի իջվածքի փարթամ բուսականության մեջ: Սյունիքի մարզի Մեղրու շրջանի 13 գյուղերից ամենահարավային այս գյուղում ապրում է 45 ընտանիք:

Մեղրու հետ Նյուվադին կապված է 30 կիլոմետրանոց ճանապարհով, որն ավելի շատ ժայռերի մեջ փորված անցում է հիշեցնում:

Հեռավոր գյուղը մեկուսացած է

«Չնայած բոլոր քարտեզներում այդ հատվածը ներկայացված է որպես նորմալ ավտոճանապարհ, իրականում այն ավելի հարմար է մրցարշավի համար և լիովին կարող է մրցակցել հանրահայտ Փարիզ-Դաքար ճանապարհի հետ,- ասում է Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի փորձառու վարորդ Հրաչյա Հարությունյանը: - Մեղրու շրջանի առանձին ճանապարհներով դեռևս գերադասելի է անցնել բեռնակիր անասուններով, քանի որ հայտնի չէ, թե ինչ է սպասվում հաջորդ ոլորանի հետևում: Մանավանդ որ, ճանապարհն անցնում է կիրճի եզրով»:

Նյուվադիից մինչև Երևան մոտ 450 կիլոմետր է, գրեթե այնքան, որքան մինչև Բաքու: Սակայն եթե Հայաստանի մայրաքաղաք հասնելու համար անհրաժեշտ է մոտ 7 ժամ, Ադրբեջանի մայրաքաղաքը չորսուկես ժամվա հեռավորության վրա է (Իրանի տարածքով անցնող ճանապարհով):

«Իրանից դեպի Ադրբեջանի մայրաքաղաք տանող ճանապարհն անցնում է փոքր թեքություն ունեցող հարթավայրով»,- բացատրում է բեռնատարի վարորդը:

Արաքսի իրանական ափին երևում է նորակառույց մայրուղին, որը բավական ծանրաբեռնված երթևեկություն ունի` հատկապես այս տարածաշրջանի համար:

«Մոտ հինգ տարի առաջ այստեղ մայրուղի չկար,- ասում է Հարությունյանը,- նեղլիկ արահետ էր, որով հիմնականում բեռնակիր անասուններ էին անցնում: Իրանի Արևելյան Ատրպատական նահանգի թուրք բնակչությունը, ըստ էության, կապող օղակ է Նախիջևանի և Բաքվի միջև: Հենց նրանք էլ կառուցեցին ճանապարհը` երկու քաղաքների միջև ուղղակի կապ ապահովելու նպատակով»:

Իսկ Նյուվադին իր մայրաքաղաքի հետ նման կապից զուրկ է:

«Բարձր լեռնանցքերը` մինչև 2500 մ բարձր ծովի մակերևույթից, բավական դժվարացնում են երթևեկությունը: Միջին արագությունը ժամում 60 կմ է, այսինքն` րոպեում մեկ կիլոմետր»,- ասում է Հարությունյանը:
Իսկ Տաշտունի լեռնանցքը ոչ միայն գեղատեսիլ է, այլև շատ վտանգավոր: 20 կիլոմետրի վրա ճանապարհը երկու կիլոմետր բարձրանում է (կամ իջնում)»:

«Հայաստանում ուրիշ ոչ մի տեղ հնարավոր չէ զգալ 10 սմ անկում ճանապարհի ամեն մի մետրի վրա,- ասում է Մեղրու ճանապարհային շահագործման վարչության աշխատակից Արմեն Վահանյանը: - Այդ բարձրություններում ձմեռը տևում է վեց ամիս, այնպես որ, մեր վարչությունն աշխատում է գրեթե առանց հանգստի: Մեղրու հատվածը Հայաստանի պետական ավտոմայրուղու մի մասն է, որով ապահովվում են Իրանի հետ կապը և մեզ համար այդքան կարևոր բեռնափոխադրումները: Միջին հաշվով յուրաքանչյուր տասնվեց րոպեն մեկ այդ ճանապարհով իրանական բեռնատար է անցնում»:

Ավելի հեշտ է անցնել ձորակով, քան այս «ճանապարհով»

Չնայած Երևանի և Մեղրու միջև հաղորդակցության ողջ դժվարությանը, չափազանցում չի լինի ասել, թե շրջկենտրոնը Նյուվադիին կապող 30 կիլոմետրանոց հատվածը նվազ ջանք է պահանջում: Գյուղի կլիման մերձարևադարձային է, այստեղ ձմեռ գրեթե չի լինում, իսկ դեկտեմբերին ու հունվարին ծաղկում են արմավը, կիվին ու նուռը: Միայն ճանապարհը չի առանձնացնում Նյուվադին, այլև բնությունը:

78-ամյա Վլադիմիր Բայանդուրյանը գյուղի 153 բնակիչներից է: Նյուվադիի բնակիչների մեծ մասի նման նա էլ փախստական է Ադրբեջանից:

«Մի խորհրդավոր զուգադիպությամբ, ծննդյանս տարին` 1926 թվականը, դարձավ իմ թափառական ճակատագրի նշանը,- ասում է Վլադիմիրը: - Հենց այդ տարում բոլշևիկյան Ադրբեջանի իշխանություններն կատարեցին վարչատարածքային փոփոխություններ, որի արդյունքում Հյուսիսային Ղարաբաղի` հայերով բնակեցված շրջանները մի ակնթարթում հայտնվեցին Շամխորի ու Խանլարի շրջանների կազմում:

Նույն թվականին Ադրբեջանի իշխանությունները մերժեցին Նախիջևանի հայ փախստականների խնդրանքը վերադառնալ հայրենի երկիր: Եվ ես` Գետաշենում ծնված հայս, դատապարտվեցի փախստական լինելու: 1991 թվականի ապրիլի 30-ին խորհրդային բանակը և ադրբեջանական ՕՄՕՆ-ը իրականացրին Գետաշենից, Շահումյանից ու Մարտունաշենից հայերի արտաքսման «Օղակ» ռազմական օպերացիան: Եվ իմ ընտանիքն ու ես դարձանք փախստական»:

Կրկնակի փախստական դարձած Բայանդուրյանը 1991 թվականից ապրում է Նյուվադիում, սակայն դեռ չի համակերպվել նոր բնակավայրի հետ:

«Ապրելու պայմաններ չկան,- ասում է նրա որդին` Եղիշեն: - Գյուղում չկան ճանապարհ, խանութ, ոռոգման ջուր, չկա արտադրություն, չկա բժիշկ ու, հավանաբար, չկա հեռանկար: Կա ընդամենը մեկ հեռախոս և ամբողջ գյուղում մեկ «ՈՒԱԶ»: Հիանալի բնակլիմայական պայմանները դժվար թե փոխհատուցեն այդ բացերը, քանի որ գործնականում հնարավոր չէ շուկա հասցնել մեր մթերքը: Հրաշալի արմավն ու նուռը ուղղակի փչանում են այգիներում և անասնակեր դառնում»:

Սակայն բնակիչներն առավել վրդովվում են իրենց հոգսերի նկատմամբ պաշտոնյաների վերաբերմունքից: Կամ, ավելի ճիշտ կլիներ ասել` որևէ վերաբերմունքի բացակայությունից:

«Նույնիսկ այն տները, որտեղ 10 տարուց ավելի ապրում ենք, մեր սեփականությունը չեն,- ասում է Վլադիմիր Բայանդուրյանը: - Քանի որ աշխատանք չունենք, ի վիճակի չենք վճարելու մեկ քառակուսի մետրի համար կառավարության սահմանած 60 հազար դրամը: Այնպես որ, հողը մերն է, իսկ տունը` ոչ»:

Խորհրդային տարիներին գյուղում մշակվում էր մոտ 180 հեկտար հողատարածք, այսօր` ընդամենը 52 հեկտար:

Նյուվադիում հողագործներն ապավինում են Արաքսի ոռոգման ջրին, բայց հավատացնում են, որ անմշակ հողատարածքների պատճառը ջրի պակասը չէ: Պարզապես իմաստ չունի արտադրել ավելին, քան գյուղացին կարող է սպառել, քանի որ Երևան փոխադրելը չափազանց թանկ է:

«Ժամանակն է ընդգրկել նյուվադցիներին Հայաստանի Կարմիր գրքի մեջ, նրանք իսկապես վտանգված տեսակ են,- ասում է մաթեմատիկայի ուսուցչուհի Լյուբա Մուրադյանը: - Խորհրդային տարիներին աշակերտների թիվը հասնում էր 900-ի: Այսօր դպրոցի ամբողջ կազմը` ներառյալ 14 ուսուցիչները, 45-ի էլ չի հասնում: Ահա այսպես ենք հիմնավորվում նոր և, ինչպես մայրաքաղաքում են ասում, «ռազմավարական» գյուղում: Մինչդեռ այստեղ մի քանի տասնյակ կիլոմետրի վրա` Նախիջևանում, Ագուլիսն է, որտեղ 1600 տարի առաջ ստեղծվել են հայերեն գրերը»:

Այսօր ադրբեջանական Նյուվադի անվանումով գյուղը վերանվանվում է Նոր Ագուլիսի: Դա իրենց` գյուղացիների ցանկությունն է:

Գյուղացիներն ասում են, որ զգում են կապը իրենց ազգային պատմության հետ: Ըստ էության` նաև կապը մարդկային քաղաքակրթության հետ, քանի որ, ինչպես պնդում են, հենց այստեղ է մոտ 6 հազար տարի առաջ սկզբնավորվել պղնձե դարը:

Երբեմն թվում է, թե դրանից հետո քիչ բան է փոխվել:


According to Agnes
 

 


The Week in seven days

 
 


The Arts in seven days

 

  Photos of the week
 
Click on the photo above to enlarge.
 
 
Click on the photo above to enlarge.
 
 
 
 
Summer in the City

With Friday temperatures reaching 35 degrees Celsius (95 Fahrenheit), little boys and big girls found relief in the fountains of Republic Square.

 

 


 
A Byte with...

Michael Pogosyan


Full story


 

 





Copyright ArmeniaNow.com 2002-2017. All rights reserved.

The contents of this website cannot be copied, either wholly or partially, reproduced, transferred, loaded, published or distributed in any way without the prior written consent of ArmeniaNow.com.