ArmeniaNow.com - Independent Journalism From Today's Armenia
July 16, 2004




Մեղրի. Հայաստանի մերձարևադարձային գոտին շուկա է փնտրում

Սյունիքի մարզի ծայր հարավում գտնվող և Իրանի հետ սահմանակցող Մեղրին Հայաստանի ամենաարևադարձային շրջանն է: Այս փոքր տարածքում` ընդամենը 664 քառակուսի կիլոմետրի վրա, շատ ավելի մեղմ կլիմա ունի, քան Հայաստանի մյուս շրջանները, աճում են այնպիսի մրգեր, որոնք չես գտնի երկրի այլ մասերում:

Բացի նռից ու թզից, որոնք շատ քիչ աճում են նաև Հայաստանի այլ շրջաններում, Մեղրիում աճեցնում են նաև կիտրոն, արմավ, նուշ, իսկ վերջերս` նաև ձիթապտուղ և կիվի:

Մեղրիի հարթավայրերն ընդամենը 500 մետր են բարձր ծովի մակերևույթից (Հայաստանի միջին 1830 մետրի համեմատ): Միջին ջերմաստիճանը 14 աստիճան է, ինչն ընդամենը 3 աստիճանով է բարձր մայրաքաղաքի միջինից:

«Համապատասխան պայմաններ ստեղծելու դեպքում այս ռազմավարական առումով շատ կարևոր շրջանը կարող է լրիվ ինտեգրվել հանրապետության շուկային»,- ասում է Երևանի պետական համալսարանի ավագ գիտաշխատող Հովհաննես Սայադյանը:

Շուրջ 1000 մեղրեցիներ աշխատում են շրջանի միակ կայուն գործող ձեռնարկությունում` Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատում: Շրջանի երեք քաղաքում ապրում է շուրջ 5000 մարդ, մնացած 9000 բնակիչները գրեթե բոլորը զբաղվում են մերձարևադարձային այգեգործությամբ:

Սակայն եթե մայր բնությունը հրաշալի բնակլիմայական պայմաններ է շնորհել Մեղրիին, մարդու ստեղծած արգելքները դժվարացնում են այդ ներուժի օգտագործումը:

Մեղրիի սահմանները փակ են երկու կողմից. արևելքից Ադրբեջանն է, արևմուտքից` Ադրբեջանին պատկանող Նախիջևանը: Հարավում էլ մրգերով հարուստ Իրանն է, այնպես որ, Մեղրիի արտադրանքի գործնականորեն միակ շուկան Երևանն է` 420 կմ դեպի հյուսիս և հիմնականում զառիվեր:

Խորհրդային տարիներին, մինչև Նախիջևանի փակվելը, ճանապարհը դեպի մայրաքաղաք տևում էր երեք ժամ: Բացի այդ, կար Բաքու-Մեղրի-Երևան հուսալի և էժան երկաթուղային կապը:

Այսօր Մեղրի-Երևան ճամապարհը խլում է ավելի քան 7 ժամ և հատկապես դժվարանցանելի է ձմռանը: Արտադրանքի գնին գումարվում են տրանսպորտային ծախսերը` զգալիորեն անդրադառնալով արտահանման վրա:

Փաստորեն Արևմտյան Վրաստանի այգեգործների համար, որոնք միրգ են աճեցնում նման բնակլիմայական պայմաններում և առավելություն ունեն ի դեմս Վրաստան-Հայաստան երկաթուղու, ավելի էժան է հասնել երևանյան շուկա, քան մեղրեցիների համար:

«Դա շատ կարևոր հարց է, քանի որ անմիջականորեն ազդում է ամբողջ շրջանի գործունեության վրա,- ասում է Մեղրու մշակութային կենտրոնի աշխատակից Միքայել Ազատյանը: - Քաղաքում արտադրական ձեռնարկություն գործնականում չկա, և բնակչությունը ստիպված է ապավինել գյուղմթերքների վաճառքից ստացած եկամտին: Նույնը վերաբերում է Մեղրու շրջանի 11 գյուղերին, որտեղ ապրում է ավելի քան 4000 մարդ»:

Ազատյանն ասում է, որ մինչև ոչինչ չփոխվի, բնակչությունը կնվազի, քանի որ մարդիկ ստիպված կլինեն մեկնել ավելի լավ կենսապայմաններ գտնելու հույսով:

2000 թվականին Հայաստանի կառավարությունն ընդունեց Մեղրու շրջանի զարգացմանն ուղղված որոշում: Սակայն բնակիչներն ասում են, որ այդ ջանքերը մնացին թղթի վրա, և, բացի այդ, որոշմամբ իրենց շրջանի զարգացումը նախատեսվում էր ամբողջ Սյունիքի մարզի զարգացման շրջանակներում:

Որոշումը «չէր արտացոլում Մեղրու շրջանի յուրահատկությունը», նշում է մեղրեցի Սիրուն Սարգսյանը:

Իսկ մեկ այլ նախաձեռնություն արտացոլում էր:

Փորձելով օժանդակել Մեղրու գյուղացիներին` ՀՀ գյուղնախարարությունը 2002 թվականին սահմանափակեց Վրաստանից ներմուծվող արևադարձային մրգերը:

«Արդյունքները շատ սպասել չտվեցին,- ասում է Սարգսյանը: - 2002 թվականն իսկապես շահութաբեր տարի էր շրջանի բնակիչների համար»:

Սակայն այդ ծրագիրը գործեց միայն մեկ տարի, և առանց սահմանափակումների Մեղրին կրկին մաքառումների մեջ է: Ըստ Սիրունյանի` նախարարությունում ասել են, թե ծրագիրը չի շարունակվել շուկայական հարաբերությունների հետ կապված ինչ-ինչ պատճառներով:

Մեղրին շրջանի ամենամեծ բնակչություն ունեցող բնակավայրն է

Մեղրու զորությունը միայն հողը չէ: Այս տարվա մայիսի 11-ին Հայաստանի կառավարությունը հավանություն տվեց Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի վաճառքի գործարքին: Ամերիկյան «Քոմփաս քոմոդիթիզ» ընկերությունը կոմբինատի համար կվճարի 350 միլիոն դոլար` պայմանով, որ առաջին տարում ներդնի 3,5 միլիոն դոլար:

Ամերիկացիներն անշուշտ հասկանում են Մեղրու հարուստ ընդերքի ներուժը, սակայն շրջանի գյուղացիների նման նրանք էլ են բախվում տրանսպորտային մարտահրավերի հետ:

Արևմուտքից դեռ շատ առաջ խորհրդային իշխանությունները գիտեին, որ բավական չէ միայն արդյունահանել հանքաքարը և 1949 թվականին այն արտահանելու նպատակով կառուցեցին երկաթգիծ:

«Հայաստանի հարավային հանքային գոտին յուրացնելու համար անհրաժեշտ են լուրջ ներդրումներ,- ասում է կոմբինատի տնօրեն Մայիս Խաչատրյանը: - Հյուսիսում գտնվող հանքերը` Ալավերդիում, Ախթալայում և Շամլուղում, մոտ են Վրաստան-Հայաստան երկաթուղուն, իսկ հարավային հանքերը շրջափակման պատճառով կտրվել են ոչ միայն Երևանից, այլև այլընտրանքային հաղորդակցության ուղիներից»:

Եթե հանքային պաշարները և արևադարձային միրգը վաղուց են Մեղրու կռվանները, ապա նրա աշխարհագրական դիրքը նոր արժեք է, որը միջազգային նշանակություն ունի:

Վերջին տարիներին Մեղրու տարածքը դարձել է քննարկումների նյութ այսպես կոչված «Մեղրու միջանցքի» կապակցությամբ: Մեղրին միացնում է Ադրբեջանը Նախիջևանին, սակայն ղարաբաղյան պատերազմն սկսվելուց հետո սահմանները փակվել են` կտրելով հաղորդակցությունը Ադրբեջանի Հանրապետության և նրա ենթակայության տակ գտնվող տարածքի միջև:

Բանակցությունների ընթացքում երրորդ կողմի ներկայացուցիչները քննարկել են Մեղրու` որպես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հնարավոր գործարքի տարբերակ` մասնավորապես, որ Հայաստանը կհանձնի Մեղրին Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորման փոխզիջման շրջանակներում:

«Հաշվի առնելով Մեղրու աշխարհաքաղաքական դիրքը Հարավային Կովկասում` զարմանալի կլիներ, եթե այդ հարցը չքննարկվեր հայ-ադրբեջանական բանակցությունների ընթացքում,- ասաց Մեղրու քաղաքապետ Միշա Հովհաննիսյանը: - Սակայն պետք է հասկանալ, որ դրսից նախաձեռնված երկխոսությունը մի բան է, իսկ Հայաստանի իշխանությունների դիրքորոշումը` բոլորովին այլ: Սխալ չի լինի ասել, որ շրջանի բնակչությունը երկար տարիներ պարզապես անտեսում է դրսից ներմուծված այսպես կոչված «տարածքների փոխանակման» տարբերակի շահարկումները:

Վերջերս այս «արևադարձային» գոտում աճեցնում են նույնիսկ կիվի

Բնակիչները համամիտ են քաղաքապետի հետ և ասում են, որ լրջորեն չեն ընդունում այն խոսակցությունները, թե իրենց հայրենիքը կարող է դառնալ խաղաղության գործարքի մանրադրամ:

«Արաքս գետը, որից փոխադարձ համաձայնությամբ ոռոգման նպատակով օգտվում են հայկական և իրանական կողմերը, խոր կիրճ է փորել»,- ասում է Լեգվազ գյուղի բնակիչ Մովսես Ասատրյանը: Նրա հավաստմամբ` Հայաստանում հավատարմագրված օտարերկրյա դիվանագետները հաճախ են այցելում այս վայրերը բնության տեսարաներով հիանալու, իսկ «չար լեզուները շարունակում են պնդել, թե հիասքանչ տեսարանը նրանց այցելության միակ նպատակը չէ: Բայց մենք ուշադրություն չեն դարձնում նման պնդումներին»:

«Ոչ ոք չի կասկածում, որ բանակցությունների ընթացքում շահարկվում է «Մեղրու խաղաքարտը»,- ասում է Ագարակի փոխքաղաքապետ Մարտին Հովակիմյանը: - Սակայն ցավալի, երբ այդ խաղաքարտը փորձում են հաղթաթուղթ դարձնել հայ քաղաքական գործիչները: Դա կեղտոտ ներքաղաքական խաղ է և ապագայում պետք է շարունակություն չունենա:

Եվ, վերջապես, մշտական ասեկոսեները բացասաբար են անդրադառնում ներդրումների ներհոսքի վրա, ինչի կարիք Մեղրին շատ ունի: Եղել են դեպքեր, երբ շրջանի տնտեսության մեջ հնարավոր ներդրումները սառեցվել են նման ասեկոսեների տարածման հետևանքով»:

Մեղրու քաղաքապետը հիշեցնում է, որ գրեթե մեկ դար է, ինչ տարածքային վեճ է ընթանում, թե ում է պատկանում Մեղրին:

«1921 թվականի մարտի 21-ին Մոսկվայում բոլշևիկների և քեմալականների միջև ռուս-թուրքական պայմանագրի ստորագրումից հետո, որի արդյունքում այլ տարածքների հետ Նախիջևանն անջատվեց Հայաստանից, Անկարան և Բաքուն հաճախ են հայտնում իրենց հավակնությունները Մեղրու և ամբողջ Սյունիքի նկատմամբ,- ասում է Հովհաննիսյանը: - Այնպես որ, շրջանի բնակչությունն արդեն իմունիտետ է ձեռք բերել նման խոսակցությունների նկատմամբ: Ամեն ինչ կախված է գործարարներից. եթե որևէ շրջան աշխարհագրական առումով հեռու է Հայաստանի կենտրոնից, ապա կենտրոնը պետք է ավելի մոտ լինի այդ շրջանին տնտեսական առումով»:

Կոմբինատի տնօրեն Մայիս Խաչատրյանի կարծիքով` «անհրաժեշտ է շրջանին օֆշորային գոտու կարգավիճակ տալ»: Նման կարգավիճակը կխթաներ ներդրողներին փոքր ձեռնարկություններ հիմնել մաքսազերծ գոտում:

«2002 թվականը ցույց տվեց, որ Մեղրու նկատմամբ համապատասխան տնտեսական քաղաքականություն վարելու դեպքում հնարավոր է հասնել մեծ հաջողությունների»,- ասում է Սարգսյանը: Սակայն բաց շուկայի պայմաններում Մեղրին տանուլ է տալիս:
Սարգսյանի և շատ այլ տեղացիների կարծիքով` նման պայմանները «կարող են քայքայել տեղական տնտեսության կառուցվածքը, իսկ դրանում ներգրավված է շրջանի բնակչության բացարձակ մեծամասնությունը»:

Այստեղ շատերը` հիշեցնելով, որ Հայաստանը երկու կողմից շրջապատված է թշնամաբար տրամադրված հարևաններով, այն կարծիքին են, որ Մեղրու թուլացումը ռազմավարական խոշոր սխալ կլինի:


According to Agnes
 

 


The Week in seven days

 
 


The Arts in seven days

 

  Photos of the week
 
Click on the photo above to enlarge.
 
 
Click on the photo above to enlarge.
 
 
 
 
Summer in the City

With Friday temperatures reaching 35 degrees Celsius (95 Fahrenheit), little boys and big girls found relief in the fountains of Republic Square.

 

 


 
A Byte with...

Michael Pogosyan


Full story


 

 




Copyright ArmeniaNow.com 2002-2017. All rights reserved.

The contents of this website cannot be copied, either wholly or partially, reproduced, transferred, loaded, published or distributed in any way without the prior written consent of ArmeniaNow.com.