ë

ArmeniaNow.com - Independent Journalism From Today's Armenia
February 13, 2004


Բարի խարույկ. Տրնդեզը բորբոքում է սիրո կրակը


Մաքրություն՝ կրակով

Խարույկի ճտճտոցն ու բոսոր գույնը նրա շուրջն են հավաքում բոլորին, և սկսվում է աղմկոտ ու գեղեցիկ տոնախմբությունը: Այս կրակը հատուկ խորհուրդ ունի, իսկ երիտասարդների ճառագող աչքերը լցված են հավատով:

Ամեն տարի մեծ ու փոքր մի քիչ խենթ են դառնում Տրնդեզի օրը` փետրվարի 14-ին: Ըստ ժողովրդական ավանդույթի այդ մոգական օրը վանում է բացասական լիցքերը և երջանկություն բերում մարդկանց:

Տրնդեզի արարողությունը սկիզբ է առնում եկեղեցում: Հայ առաքելական եկեղեցու Տյառնընդառաջ տոնը քառասնօրյա մանուկ Հիսուսին Երուսաղեմի տաճար տանելու և Տիրոջն ընծայելու օրն է համարվում: Ըստ Նոր կտակարանի Հովսեփը և Մարիամը մանուկ Հիսուսին տանում են տաճար Աստծուն նվիրաբերելու: Այդ ժամանակ նրանց ընդառաջ է գալիս 300-ամյա Սիմեոն Ծերունին, որին Սուրբ Հոգին պատգամել էր չմահանալ, քանի դեռ չի տեսել Օծյալ Փրկչին: Մանկանը գրկելով՝ ծերունին երկրպագություն և գոհություն է առաքում Բարձրյալին: Այստեղից էլ առաջացել է տոնի անունը՝ Տիրոջն ընդառաջ կամ Տյառնընդառաջ:

Սակայն այսօր տոնը ժողովրդական բնույթ է ստացել, և մարդիկ հաճախ տեղյակ են Տրնդեզի միայն ժողովրդական ավանդույթներին ու ծեսերին:

«Ընդունված կարգի համաձայն Տրնդեզը մեծ շուքով նշում են նորապսակների կամ նոր նշանվածների ընտանիքներում, - ասում է
Երևանի բնակչուհի Մարիամ Գալստյանը: - Եթե երիտասարդները նշանված են, Տրնդեզը տոնում են աղջկա տանը, եթե ամուսնացած են՝ տղայի: Այդ օրը հյուրերը թանկարժեք նվերեներ են անում տանտերերին, որոնք էլ իրենց հերթին ճոխ սեղաններ են գցում: Ամբողջ օրն անցնում է երգ ու պարով, իսկ վերջում գալիս է տոնական խարույկի ժամը»:

Տոնական խարույկի կրակը պետք է բերվի եկեղեցուց. իր նպատակին ծառայելու համար այն պետք է օրհնված լինի: Կրակը բերում են երեկոյան ժամերգությունից հետո: Հավատացյալները եկեղեցում վառած մոմերը տանում են տուն որպես Քրիստոսի փրկության լույսի խորհրդանիշ, իսկ հետո բակում այդ մոմերով վառում են խարույկը:

«Տրնդեզը նման է հեքիաթի, հատկապես մեր քաղաքում` իր բազմաթիվ եկեղեցիներով, - ասում է Էջմիածնի բնակչուհի Լյուդմիլա Խաչատրյանը: - Երեկոյան ժամերգությունից հետո մարդիկ մոմերով դանդաղ ու հանգիստ ուղղվում են տուն՝ տոնը շարունակելու և եկեղեցու օրհնյալ կրակն իրենց օջախ հասցնելու համար»:

Եթե գյուղերում բավարարվում են մի մեծ խարույկով, ապա մայրաքաղաքում մի բարձրահարկ շենքի բակում միանգամից կարող են մի քանի խարույկներ բոցկլտալ՝ երգող ու պարող տարբեր ընտանիքներով:

Խարույկը վառվելուց հետո ուրախությունը տոնական սեղաններից տեղափոխվում է փողոց և մի քանի ծիսական ուտեստներով շարունակվում այնտեղ: Տանտիկինները կամ տատիկները խարույկի մոտ են իջեցնում իրենց պատրաստած ու գեղեցիկ ձևավորած քաղցր հալվան, փոխինձը, աղանձը, մրգերն ու քաղցրեղենը, որը բաժանվում է ներկաներին ու հատկապես ոգևորված երեխաներին:

Մարդիկ հավատում են, որ տոնական խարույկի ջերմությունը խորհրդանշում է ձմռան ավարտը և գարնանային տաք օրերը: Որոշ գյուղերում մարդիկ փորձում են բախտագուշակություն անել՝ նայելով, թե ինչ ձև ունեն կրակի լեզվակները և ինչ ուղղությամբ է քամին տանում ծխի քուլաները:

Տրնդեզի մասնակիցները շրջան են կազմում և երգելով յոթ անգամ պտտվում խարույկի շուրջը, ապա հերթով, անկախ տարիքից, յոթ անգամ ցատկում են խարույկի վրայով: Համարվում է, որ «յոթ» թիվը մոգական է և պաշտպանություն ու հաջողություն է բերում մարդկանց:

Ամուլ կանայք նույնպես ցատկում են խարույկի վրայով` հուսալով, որ կհղիանան: Իսկ աղջիկները ցատկում են` հուսալով իրենց համար ամուսին գտնել: Եթե կրակը վառում է նրանց զգեստի մի անկյունը, ապա դա համարվում է նրանց երազանքների իրականացման լավագույն երաշխիքը:

«Երբ Տրնդեզի ժամանակ մարդիկ ցատկում են խարույկի վրայով, բոլոր չարիքերն ու չար մտքերը չքանում են, և մարդկանց վրա խաղաղություն ու երջանկություն է իջնում, - ասում է 70-ամյա Ծաղկուշ տատը: - Իսկ վերջում մարդիկ խարույկի մոխրից մի քանի պտղունց տանում են տուն, որպեսզի տարին հաջողություն ու հարստություն բերի իրենց»:


According to Agnes
 

  Inside
 

Street Fighting: Residents say they are paying the price of Yerevan 's prestige landmark.

Full story

 
 

Home from home: Citizens of Armenia are forced to leave Turkmenistan.

Full story

 
 

 


The Week in seven days

 
 


The Arts in seven days

 

  Photo of the week
 
Click on the photo above to enlarge.
 
 
 
 

Special Delivery

You wait 12 years for a baby and then three come along at once...Karina Maisuradze-Gevorkyan became the proud mother of triplets, two girls and one boy, on February 5 at Yerevan's Maternity Research Center. Karina had been trying to have a child for 12 years without success before approaching the center and undergoing fertility treatment.

 

 

 





Copyright ArmeniaNow.com 2002-2017. All rights reserved.

The contents of this website cannot be copied, either wholly or partially, reproduced, transferred, loaded, published or distributed in any way without the prior written consent of ArmeniaNow.com.