ArmeniaNow.com - Independent Journalism From Today's Armenia
Special Edition
May 14, 2004



Մխիթար Խաչատրյանը վերհիշում է առաջին օրերը…

Տարիների ընթացքում փաստագրելով այնպիսի կարևորագույն իրադարձություններ, ինչպիսին են երկրաշարժը, Ղարաբաղյան շարժման հանրահավաքները՝ հիշում եմ, որ երբ իմացա հայ-ադրբեջանական սահմանում բախումների մասին, առաջին արձագանքս էր՝ «Պետք է լուսանկարել»:

Դեպքերի նկատմամբ մեծ հետաքրքրությունս ու, թերևս, մասնագիտական պարտքի զգացումն էին, որ այդպես մղում էին ինձ դեպի իմ առաջին պատերազմը: Չկար վախի զգացում:

Որքան էլ տարօրինակ է, մեծ ոգևորությամբ փետրվարյան այդ ցուրտ օրով հասա Արարատի շրջկենտրոն, որտեղից նախ մեքենայով, ապա ճանապարհի մեծ մասը ոտքով հասա սահման:

Շատ հիասթափվեցի, երբ ասացին, որ միայն զինվորներին են թողնում ճակատային գիծ: Բազմաթիվ փորձերից հետո, ինձ հաջողվեց հասնել կրակագիծ, սակայն այդ պահից
ոգևորությունս փոխարինվեց ինչ-որ անբացատրելի զգացումով: Այս ամենն այն չէր, ինչ ուզում էի նկարել: Դա էր իմ առաջին միտքը: Եվ, իրոք, պատերազմն այն իրադարձությունը չէ, որը կարող ես արձանագրել լուսանկարներում՝ կետ առ կետ, դրվագ առ դրվագ: Իսկ ահա հետևանքները՝ որքան ցանկանաս:

Դրանից հետո ռազմաճակատում շատ եմ եղել, և՛ կրակագծում, և՛ թիկունքում:

1991 թվականի օգոստոսի 20-ին ուղղաթիռով մեկնում էի Շահումյանի շրջան, որտեղ կատաղի մարտեր էին ընթանում: Վատ եղանակի պատճառով գիշերն անցկացրինք Գավառ (Կամո) քաղաքում:

Օդակայանի սրահում հարսանիք էր: Ուղղաթիռի օդաչուներին ու բոլոր ուղևորներին՝ զինվորներին ու լրագրողներին, հրավիրեցին այդ հարսանիքին: Մի լավ քեֆ անելուց հետո, վաղ առավոտյան օդաչուների պրոֆեսիոնալիզմի շնորհիվ՝ թռչելով շատ ցածր, սարերի ու ձորերի միջով, ադրբեջանցիների դիրքերի վրայով, հասանք Շահումյանի շրջանի Գյուլիստան գյուղ: Այնտեղից պետք է հասնեինք շտաբ: Գյուղամեջում սպասում էինք մեքենայի ու զրուցում էինք գյուղացիների հետ: Մի երկու ժամ այդտեղ մնալուց հետո գյուղացիներից մեկը հրավիրեց մեզ իր տուն՝ «մի կտոր հաց ուտելու»: Կեսօրի մոտ էր, քաղցած չէինք, խնդրեցի, որ թեյ տան: Ղարաբաղցիները լավ են թեյ պատրաստում: Տանտերն առարկեց, թե «մի խոզ մորթեմ, արագ խորովենք, ուտենք»: Ասացի՝ ոչ:

«Որ տհե ա, էրկու ճուտ մորթեմ, շուտ կեփի, կուտենք»:

«Չէ, այ մարդ, մեզ թեյ տվեք»:

«Չէ, խոզ կամ ճուտ, ճամփա եք էկել, սոված կլեք»:

Երկար խնդրեցի, պնդեցի՝ ասելով, որ ճանապարհ ունենք գնալու, որ թեյը շուտ կլինի…

«Որ տհե ա, ուրեմն կոփե»:

«Թեյ ու միայն թեյ»,- ասացի ես:

Վերջապես բերեցին թեյը, մուրաբա ու շաքարաման՝ մեջ շաքարավազ ու 3-4 կտոր շաքար:

Առաջին խոսքերս էին, թե «լավ եք ապրում, ամեն ինչ էլ ունեք»: Այդ պահին ծերունու հարսը, որ երեխան գրկին կանգնած էր դռան մոտ, ասաց. «Ախր, էդ րախի բաժին շաքարն ա»:

Մի պահ քար լրություն տիրեց, հետո խմեցինք թեյն առանց քաղցրի, իսկ քիչ անց իմացանք, որ մեքենա կա, որ մեզ կտանի շտաբ:

Շտաբը Շահումյանի Վերիշեն գյուղում էր: Հայկական կողմն արդեն զիջել էր մի քանի գյուղ և պաշտպանում էր Վերիշենը: Շտաբում տեղեկացանք, որ Մոսկվայում խռովություն է, հեղաշրջման փորձ: Կարծում էի, որ զինադադար կլինի, քանի որ ադրբեջանցիների կողմից հարձակվում էին ռուսական զորքերը: Ինձ հետ էին երկու ֆրանսիացի լրագրող, մի լուսանկարիչ ու մի խմբագիր:

Շտաբում իրարանցում էր: Տեղեկությունները կուտակվում էին այստեղ, ու բոլոր հրամանները գալիս էին այստեղից: Ցերեկվա ժամը 4-ի մոտ էր: Զինվորների մի խումբ պատրաստվում էր գնալ հերթափոխի:

Հրամանատարության համաձայնությամբ մեզ թույլատրեցին գնալ նրանց հետ ու լուսանկարել: Պետք է ոտքով մոտ 4 կիլոմետր անցնեինք: Ճանապարհին զինվորները պատմում էին իրենց հերոսությունների ու հետաքրքիր օրերի մասին: Ժամանակն անցավ աննկատ, և շուտով հասանք առաջին գիծ, որտեղից անզեն աչքով երևում էին ազերիների դիրքերը:

Մեր տղաները դիրքավորվել էին բլրակի հետևում:

Մի քանի րոպեից օդում հայտնվեց երկու ռուսական ռազմական ուղղաթիռ: Ջոկատի հրամանատարը հրամայեց արագ հեռանալ, քանի դեռ մեզ չեն նկատել: Բայց արդեն ուշ էր, ուղղաթիռները ճիշտ մեր գլխավերևում էին: Պառկեցինք բլրի լանջին: Ուղղաթիռները 20-25 մետր բարձրության վրա երեք պտույտ կատարեցին և այդ ամբողջ ընթացքում կրակում էին մեզ վրա գնդացիրներից ու հրթիռակոծում էին մեր հենակետը:

Երրորդ պտույտից հետո (այդ ամենը տևեց 5-10 րոպե, բայց թվաց մի ամբողջ կյանք), երբ ոտքի կանգնեցինք, պարզվեց, որ զոհ ունենք. սպանվել էր մեզ ուղեկցող տեղացի մի երկրապահ:

 
 



 


The Week in seven days

 
 


The Arts in seven days

 

  Photo of the week
  Click here to enlarge.
Click on the photo above to enlarge.
 
 
 
 

War no More

Veterans of war gathered May 9, Victory Day. The WWII day is also the day Armenians celebrate the "liberation" of Shushi, in Karabakh.

 

 



Copyright ArmeniaNow.com 2002-2017. All rights reserved.

The contents of this website cannot be copied, either wholly or partially, reproduced, transferred, loaded, published or distributed in any way without the prior written consent of ArmeniaNow.com.