ArmeniaNow.com - Independent Journalism From Today's Armenia
Special Edition
May 14, 2004



Մաքս Սիվասլյանի ղարաբաղյան օրագրից…

Ես վերադարձա հանդիպելու հայաստանցիներին, այս անգամ նրանք, կարծես, ավելի հանգիստ էին: Աղջկան, որին ազերիները գերի էին վերցրել մի քանի օր առաջ (թուրքերը ռադիոյով պարծենում էին դրանով), գտել էին գրավված պահակակետերից մեկում՝ կտրված գլխով և կրծքերով: Ատելությունը սպանվածների մարմիններն այլանդակող ազերիների նկատմամբ շատ մեծ էր: Նրանց ասելով, հայերը նույնպես կտրում են սպանված ազերիների գլուխները: Ես զայրացած էի նման արարքից, սակայն տղաներն ինձ բացատրում են. «Մենք դա թուրքերից ենք սովորել: Դա շատ լավ է, այսպես նրանք վախենում են մեզնից»:

Օրվա ընթացքում հայկական հրետանին շատ արագ տեղակայվեց Դրմբոնի շտաբի մոտակայքում, լճին շատ մոտ: Երեկոյան ժամը վեցին հրանոթներից հանում էին արկերը:

Մարտի 3, չորեքշաբթի

Դրմբոնի մոտ հետևակայիններով լցված երկու բեռնատար պատրաստվում են ճակատ մեկնել, դեպի ամբարտակ: Այս անգամ, ինձ պարտադրելով, բարձրանում եմ առաջին բեռնատարի խցիկը՝ վարորդի մոտ: Մենք Ալաշան ենք գնում զորախմբի համար հաց բերելու: Հետո անցնում ենք Սարսանգ լճի կողքով՝ Դրմբոնի,Գետավանի,Հաթերքի և Ումադլուի միջով: Երեք ժամից հասանք ճակատային գիծ: Ալաշանից ոտքով լեռների միջով այդ ճանապարհը կարելի է անցնել երկու ժամում: Հասանք պահակակետ, մի քառասուն հոգի կլինենք: Իրավիճակը հանդարտ է: Մենք պետք է անցնենք կամրջի մյուս կողմը: Այստեղ են իմ ընկերներ Կարինեն ու Սանասարը, ստուգում են հրանոթները:

Արագ ողջունում ենք միմյանց, քանի որ պետք է շտապ անցնել կամրջի մյուս կողմը. ազերիները մեր դիմացն են՝ բլրի վրա: Դիմացի զառիվայրի վրա նկատում ենք մի հսկայական վահանակ Լենինի դիմանկարով: Նրանից աջ զրահամեքենա է՝ անսարք մարտկոցներով: Բազմաթիվ ֆիդայիներ փորձում են տեղից շարժել այդ բազմատոննանոց թրթուրավոր մեքենան՝ գոնե ստվերի տակ տեղափոխելու համար: Քսան րոպե անց քայլում ենք ազերիների դիմացի ճանապարհով: Անցնում ենք այրված ավտոբուսի ու ռազմամթերքի արկղերի կողքով (ռազմամթերքը «Կալաշնիկովի» համար է, մնացել է ազերիներից, գրեթե անհնար է օգտագործել. ազերիները փչացրել են, որ հայերը չօգտագործեն): Այս ամենը նախորդ օրվա մարտի հետքերն են: Ինչպես միշտ, առանց կարգապահության, առանց տարածություն պահպանելու յուրաքանչյուր մարդու և յուրաքանչյուր խմբի միջև, մի երեսուն ֆիդայի մեկը մյուսի հետևից առաջ են շարժվում: Մի կատարյալ շարք, կարծես համազգեստ հագած մի օձ, որն իրենից վտանգավոր թիրախ է ներկայացնում թուրքերի համար: Մենք առաջանում ենք ևս մի կիլոմետր՝ թաքնվելով երկու բլուրների միջև ընկած ստվերում: Այդ երկու բլուրներից մեկի գագաթը վերահսկում են հայ մարտիկները: Թուրքերը, հավանաբար, մի հարյուր մետրի վրա են:

Երեկվա գրաված դիրքերը դեռևս ամրացված չեն: Ո՛չ խրամատներ, ո՛չ ապաստարաններ, միայն նոր փորած փոսեր, որոնց մեջ կարող են տեղավորվել երկու-երեք հոգի: Մյուսները ստիպված են թաքնվել ծառերի կամ զառիվայրի հետևում:

Ազերիները սկսեցին հրետակոծել պահակակետի ձախակողմյան դիրքերը: Մենք նույնիսկ մի տանկ տեսանք, որը կրակելուց հետո նահանջեց՝ տեղավորվելով կրակատեղի հետևում, հետո նորից դուրս եկավ, կրակեց ու կրկին վերադարձավ թաքստոց:

Ազերիների արկերն անդրանցնում են մեր գլխավերևով: Միայն թե ականանետով չկրակեն: Ականանետի արկերը միշտ վերևից են գալիս՝ շառաչով, և այդ դեպքում գլուխը ձեռքերով պաշտպանելու բնազդային շարժումը ծիծաղելի է, քանի որ, անկասկած, անզոր է փրկելու խրամատում կծկված խեղճ զինվորին:

Քիչ այն կողմ՝ ճանապարհի վրա, նախօրեին սպանված հինգ ազերիների դիակներն են, որոնց բաճկոնների բրդյա օձիքները պոկված են: Նրանք, ովքեր շատ սնահավատ չեն, ասեղնագործել են միայն կիսալուսինը՝ կանաչ ֆոնի վրա (ազերիների գույները): Հայերը նաև գրպաններն են խուզարկում, սակայն ավելի շատ հետաքրքրությունից. խեղճը եկավ այստեղ մեռնելու, նա չի կարող մեծ բան ունենալ արհեստական կաշվի դրամապանակում: Կնոջ ու երեխաների մի լուսանկար է նետված չորացած տերևների գորգի վրա: Ազերիները, անկասկած, նույն կերպ են վարվում սպանված հայերի հետ, որոնք նույնպես լուսանկարներ ունեն, որոնք շպրտված են ինչ-որ տեղ ցեխերի մեջ: Այդ գրպանների պարունակությունն առանձնապես հետաքրքրական չէ, համեմատած հինգ «Կալաշնիկովի» և մեկ գնդացրի հետ, որոնք պատերազմի ավար են և հարմար առիթով կարող են վաճառվել Երևանում:

1993 թ., մարտի 3
Ամբարտակի պահակակետի բարձունքների վրա նոր վերականգնած դիրք


Մենք լսում ենք թուրքերի խոսակցությունը՝ շատ մոտ մեր խմբին, գուցե գրոհ է պատրաստվում: Չորս հետախույզ իջնում են տեսնելու, թե ինչ է կատարվում. սակայն սրանք պարզապես ազերիներ են, որոնք եկել են իրենց զոհվածների մարմինների հետևից:

17:30 րոպե

Շատ ուշ է գրոհի համար: 40-50 տղաներից տասներկուսը, որոնք պատսպարված են ծառերի տակ, որոշում են վերադառնալ Ալաշանի ռազմակայան: Ես ցանկություն չունեմ քնելու այս թաց տերևների գորգի վրա: Նման գիշերներից հոգնած՝ որոշում եմ միանալ տասներկու հոգանոց խմբին: Բլուրների միջով մեր ճանապարհը կտևի մոտ երկու ժամ: Մութն ընկավ: Քիչ անց լսվեց ավտոմատների ու գնդացիրների կրակահերթերի ձայնը, որ գալիս էր մեր կողմից լքված դիրքերից: Հինգ րոպե սպասեցինք՝ մտածելով, որ մարտը, հավանաբար, հիմա կսկսվի, բայց կրակոցները շուտով դադարեցին: Հետ վերադառնալն անօգուտ է:

Միայն հաջորդ օրն իմացանք, որ հայերն էին կրակ բացել: Զինվորները կրակել են ազերիների վրա, որոնք եկել են իրենց զինվորների դիակների հետևից:

 

 

 
 



 


The Week in seven days

 
 


The Arts in seven days

 

  Photo of the week
  Click here to enlarge.
Click on the photo above to enlarge.
 
 
 
 

War no More

Veterans of war gathered May 9, Victory Day. The WWII day is also the day Armenians celebrate the "liberation" of Shushi, in Karabakh.

 

 



Copyright ArmeniaNow.com 2002-2017. All rights reserved.

The contents of this website cannot be copied, either wholly or partially, reproduced, transferred, loaded, published or distributed in any way without the prior written consent of ArmeniaNow.com.